Home
Kennismaking
Katten
Cruises
ss Rotterdam
De Grande Dame komt
Reis naar Nostalgia
Muiterij
Proefballonnen
Erfgoed
In Gibraltar
Met de kont naar zee
Verolme wil meedoen
Ook interessant
Gastenboek




Rotterdam onzorgvuldig met erfgoed (2003)

 

HET DOEK LIJKT definitief te zijn gevallen voor een markante episode uit de Nederlandse maritieme geschiedenis in het algemeen en die van Rotterdam in het bijzonder. Toch zou nog een poging moeten worden gedaan om het stoomschip `Rotterdam' terug te halen.

De Maashaven in de Maasstad is net één haven te ver om het stoomschip `Rembrandt', beter bekend als `de Rotterdam', naar Nederland terug te halen en haar zo, naar het zich laat aanzien, voor een roemloos einde op een sloperij of een strand in India te behoeden. Het is doodzonde dat Rotterdam deze tweede `laatste kans' binnen zes jaar aan zich voorbij laat gaan om dit cultureel en industrieel erfgoed te redden.


Industrieel erfgoed omdat de Rotterdam in de jaren 50 een revolutionair ontwerp was van de toen nog florerende Nederlandse scheepsbouw, gebouwd voor lijn- en cruisevaart. Revolutionair omdat voor de lijnvaart een klassenindeling werd gebruikt, die voor de klassenloze cruisevaart simpel kon worden opgeheven. En door een opvallend silhouet omdat er niet meer midscheeps een, twee of drie grote schoorstenen stonden, maar twee smalle pijpen achterop. Op 13 september 1958 vergaapten vele tienduizenden toeschouwers zich bij de werf van de Rotterdamsche Droogdok Maatschappij op de Heijplaat aan de stappelloop van dit nieuwe vlaggenschip van de Holland-Amerika Lijn.


Cultureel erfgoed omdat Nederland in die tijd nog een befaamde zeevarende natie was, waarvan de HAL werd gezien als de belangrijkste rederij. Een vlaggenschip van de HAL gold tevens als vlaggenschip van de Nederlandse koopvaardijvloot. En de rederij resideerde toen nog in het hart van Rotterdam, op de Wilhelminapier op Zuid, omspoeld door de Nieuwe Maas en de Rijnhaven. Vele duizenden landverhuizers uit heel Europa zetten daar voet op een van de schepen met de groen-wit-groene pijp om de oversteek naar een onzekere, maar lonkende toekomst in Amerika te maken. Ruim 100 jaar - van de jaren 70 in de 19de eeuw tot in hetzelfde decennium een eeuw later - heeft de HAL mede de geschiedenis bepaald van de haven van Rotterdam.

DE WILHELMINAPIER LAG er jaren desolaat bij, maar wordt nu omgetoverd tot de prestigieuze Kop van Zuid. De HAL-geschiedenis wordt er geëerd in straatnamen en gebouwen, die herinneren aan het HAL-verleden: De Holland Amerikakade, de Otto Reuchlinweg, de toekomstige `wolkenkrabber' Montevideo - vernoemd naar de loods met die naam die ooit op die plek stond - Las Palmas, het werkplaatsengebouw waarvoor nog steeds een bestemming wordt gezocht nu het Beeldinstituut er niet komt. En niet te vergeten het Poortgebouw en Hotel New York. Het eerste werd in eerste instantie door krakers van de ondergang gered, voordat het een monument werd. Het tweede was vervallen en stond eenzaam in de woestenij toen enkele horecaondernemers hun nek uitstaken en er begin jaren 90 een nu landelijk bekende trekpleister in begonnen. Hetzelfde geldt voor de vertrekhallen, die werden omgetoverd tot de cruisterminal. Allemaal monumenten op het land.


Daar zou zich nu een varend monument bij kunnen voegen: de Rotterdam. Eigenlijk is er maar één plek waar het schip het best tot zijn recht kan komen:aan de kop van de pier, met de steven naar zee gericht. Gezien het drukke scheepvaartverkeer op de Nieuwe Maas en zo vlak bij de doorgang van de Erasmusbrug is die plek nu waarschijnlijk minder geschikt, ook al omdat er zo af en toe een verdwaald cruiseschip aanlegt bij de cruiseterminal. Om nog maar te zwijgen van het blokkeren van het uitzicht van `bewoners' van de Kop van Zuid als de Rotterdam daar tegen de kade zou liggen. Een goed alternatief is daarom haar te parkeren in het midden van de Rijnhaven, toch ook een haven met een HAL-verleden, ingeklemd tussen de twee van oudsher bekendste Rotterdamse havenlocaties: de Wilhelminapier en Katendrecht. Ver genoeg uit de kant om nergens een uitzicht te blokkeren, dicht genoeg bij het centrum om als visitekaartje voor de stad te fungeren.

EEN ARGUMENT OM het schip daar niet af te meren zou zijn dat de nieuw te bouwen appartementen op de Wilhelminapier moeilijker te verkopen zijn. Dat wil er bij mij niet in. Als alle havenactiviteiten over een tijdje de stad hebben verlaten en het gebied helemaal is veroverd door kantoren en appartementen, kan de Rijnhaven wel eens een dode plas worden waar alleen af en toe een rondvaartboot en de Water- en Maastaxi's een rimpeling veroorzaken. Juist dan zou de Rotterdam tot haar recht komen als drijvend monument met extra functies, zoals het ook de gemeente in 1997 voor de geest stond toen het schip door de HAL werd afgestoten en te koop werd aangeboden.


Toen was Rotterdam wel geïnteresseerd, maar haakte uiteindelijk af door de grote zak met geld die op tafel moest komen. Nu was de Hospitality Support Group/Fortis Bank bereid om circa 40 miljoen euro in het schip te investeren om het als hotel- en congresschip te exploiteren, aangevuld met restaurants, een theater, een museum, een galerie en met de mogelijkheid tot rondleidingen op het schip. De gemeente moest dan wel met een ligplaats op de proppen komen die die exploitatie verantwoord zou maken. En eigenlijk stond die groep maar één historisch verantwoorde ligplaats voor ogen: de Rijnhaven.


Financieel moet het voor de gemeente toch niet veel uitmaken of het schip in de Rijn- of de Maashaven komt te liggen, want de te treffen voorzieningen zijn gelijk. Is het toch de koudwatervrees dat de Kop van Zuid onverkoopbaar wordt als de Rotterdam daar onderdeel uitmaakt van de skyline? Of hoort een schip van dit kaliber in de stedenbouwkundige visie van grondlegster Riek Bakker, van de Kop van Zuid en die van het gemeentebestuur niet thuis in het hart van 's werelds havenstad nummer 1?

HOPELIJK IS ER nog een opening voor beide partijen om de zaak nog eens te heroverwegen. Het zou zonde zijn als deze tweede `laatste kans' verloren gaat -hoeveel laatste kansen verwacht de gemeente nog? - en het doek definitief valt voor de Rotterdam.


Hans van Vessem is redacteur van het Algemeen Dagblad.

 
Top